Wyobraź sobie, że chcesz zaprojektować produkt agroturystyczny dla gospodarstwa na Mazurach. Zaczynasz od podstawowego pytania: ile gospodarstw agroturystycznych działa na tym terenie i co oferują? Otwierasz przeglądarkę i szukasz. Po godzinie masz listę kilkunastu obiektów, ale wiesz, że to ułamek prawdy. Część kwater nie ma strony internetowej, część ma wizytówkę w Google nieaktualizowaną od trzech lat, a część funkcjonuje wyłącznie dzięki poleceniom sąsiedzkim i w internecie nie istnieje wcale.
Taka jest rzeczywistość polskiej agroturystyki: podstawowe dane są rozproszone, niekompletne lub po prostu niedostępne.
Nie wiemy, ile mamy agroturystyki
GUS podaje, że w 2023 roku w Polsce działało około 3,8 tysiąca kwater agroturystycznych, a ich liczba spada. Co gorsza, turyści przenoszą się do pokojów gościnnych i kwater prywatnych. W 2024 roku z agroturystyki skorzystało już tylko 0,3 mln osób (rok wcześniej 0,4 mln), podczas gdy pokoje gościnne przyciągnęły 1,6 mln turystów. Nawet te 3,8 tysiąca to jednak wyłącznie obiekty zarejestrowane i raportujące. Ile gospodarstw prowadzi działalność agroturystyczną nieformalnie, sezonowo lub bez rejestracji? Tego nie wie nikt.
Nie wiemy też dokładnie, co te gospodarstwa oferują. Czy zapewniają wyżywienie? Jakie mają atrakcje? Do jakiej grupy turystów kierują ofertę? Iloma miejscami noclegowymi dysponują faktycznie, a nie tylko na papierze? Odpowiedzi na te pytania wymagałyby systematycznego badania, którego nikt na szeroką skalę nie prowadzi.
Cyfrowa niewidoczność
Problem zaczyna się od obecności w internecie. Nie każde gospodarstwo agroturystyczne ma własną stronę, nie każde prowadzi profile w mediach społecznościowych. Wiele ogranicza się do wizytówki Google, która często zawiera nieaktualne informacje: stare zdjęcia, nieobowiązujące ceny, brak opisu oferty.
Dla osoby kreującej produkt agroturystyczny oznacza to, że analiza rynku oparta wyłącznie na źródłach internetowych będzie z definicji niepełna. Nie zobaczysz pełnego obrazu konkurencji, nie zidentyfikujesz luk w ofercie regionalnej, nie zrozumiesz, jakie produkty już funkcjonują na danym terenie.
Kwalifikacja „Kreowanie produktu agroturystycznego” weryfikuje umiejętność przeprowadzenia analizy zasobów regionu i istniejącej oferty turystycznej. W praktyce oznacza to, że osoba z kwalifikacją jako pierwsza zetknie się z tym problemem i będzie musiała znaleźć sposoby, żeby go obejść. Bez rzetelnych danych źródłowych kreowanie produktu staje się jednak zgadywaniem.
Dlaczego dane mają znaczenie
W profesjonalnym zarządzaniu turystyką podejmowanie decyzji na podstawie danych (evidence-based decision making) powinno być standardem, nie luksusem. Organizacje turystyczne na całym świecie traktują dane jako podstawowe narzędzie pracy. Poszczególne typy danych służą do odpowiadania na inne pytania.
Ankiety mówią, kim są turyści i czego szukają. Dane geolokalizacyjne pokazują, skąd przyjeżdżają i jak się poruszają. Statystyki rezerwacji informują o sezonowości i obłożeniu. Dane finansowe pozwalają ocenić, czy inwestycja się opłaca.
Kwalifikacja potwierdza umiejętność pracy z danymi właśnie w tym duchu: nie chodzi o intuicję, lecz o systematyczne zbieranie i analizowanie informacji. Problem polega na tym, że w polskiej agroturystyce większość tych narzędzi jest niedostępna lub szczątkowa. To zresztą nie tylko polska specyfika. Projekt Erasmus+ STAY, analizujący agroturystykę w pięciu krajach europejskich, wprost wskazuje na brak jednolitych ram danych o agroturystyce w całej Europie. Z kolei OECD zwraca uwagę, że krajowe statystyki turystyczne są zbyt zagregowane, żeby służyły decyzjom na poziomie lokalnym, czyli tam, gdzie produkty agroturystyczne faktycznie powstają.
W Polsce prawie nikt tych danych systematycznie nie zbiera, nie agreguje i nie udostępnia w formie użytecznej dla praktyków.
Co to oznacza dla kwalifikacji
Kwalifikacja „Kreowanie produktu agroturystycznego” potwierdza kompetencje w zakresie pozyskiwania i analizowania informacji o zasobach regionu, ofercie turystycznej i potrzebach turystów. To ważna umiejętność, ale trzeba uczciwie powiedzieć: jakość wyników zależy od jakości dostępnych danych.
Osoba z kwalifikacją wie, jakie dane są potrzebne, gdzie ich szukać i jak je interpretować. Potrafi przeprowadzić analizę rynku, zbadać konkurencję i stworzyć profil turysty. Jeśli jednak dane źródłowe są niekompletne, nawet najlepszy specjalista pracuje w warunkach ograniczonej widoczności.
To nie jest argument przeciwko kwalifikacji. Wręcz przeciwnie. Osoby z kompetencjami w zakresie kreowania produktów agroturystycznych są potrzebne między innymi po to, żeby ten problem artykułować. Żeby wskazywać gminom, organizacjom turystycznym i instytucjom publicznym, jakich danych brakuje i dlaczego ich gromadzenie powinno być priorytetem.
Profesjonalizacja wymaga informacji
Polską agroturystykę czeka wyzwanie, które dobrze ilustruje analogia z medycyną. Tak jak lekarz nie powinien stawiać diagnozy wyłącznie na podstawie intuicji, tak osoba kreująca produkt turystyczny nie powinna projektować oferty na podstawie przeczuć. Potrzebuje danych.
Kwalifikacja „Kreowanie produktu agroturystycznego” potwierdza kompetencje w zakresie pracy z danymi. Równolegle potrzebujemy jednak systemowego podejścia do ich zbierania: rejestrów obiektów agroturystycznych z aktualnymi informacjami o ofercie, badań preferencji turystów odwiedzających obszary wiejskie, danych o sezonowości i obłożeniu oraz analiz konkurencyjności poszczególnych regionów.
Bez tego kreowanie produktu agroturystycznego będzie zawsze trochę jak nawigacja bez mapy. Możliwe, ale niepotrzebnie trudne.
Artykuł przygotowany przez Made in Zakopane, lokalną organizację turystyczną, partnera branżowego przy BCU Agroturystyka w Nowym Targu, w procesie włączania kwalifikacji sektorowej „Kreowanie produktu agroturystycznego” do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji.